Bergara.net
|
ra. 1. ra-ra. onomatopeia. Ebagitzearen onomatopeia.
2. ra. onomatopeia. "Zeozer tarraztaka edo tiraka eruatia. Hemen zestua ipiñi lurrian eta pagatxa tira ta rrra!, haraxe." (SB Eibetno)
rádixo. RáDIO. 1. rádixo, rádixua. (a). izena. RADIO. Irratia. Radio. Zela dauzken telebisiño, radio..., alde danetatik kasik errezao erderaz. Don.
2. rádixo, rádixua. (a). izena. RADIO. Radio de rueda. Onek bi radio eukitze zittuen bakoitzak. Piña bakoitzak bi radio. Angel.
raketista. "Raketiakin jokatzen zeben andrazko pelotarixak. Eibar inguruan mordua juan ziran jokatzera Madrid, Habana, Mexico edo Barcelonara, 1930-1965 bittartian gehixenbat." (SB Eibetno). raréza, rarézak. (c). izena. Arrarokeriak. Rarezas. Iñok ikututako ogirik ez jatia-ta, olakotxe rarezak zeuzkan. Adinekoei sarri entzuten zaie.
Pluralean, batik bat. Sin. rarokeríxa. ráro, rárua. (a). adjektiboa. Raro, -a. Pertsonez zein gauzez. Gizon ori raro utsa izan da beti./ Gauza raruak pasatzen die emen.
euli zurixa baiño raruaua. esapidea. "Pertsona bereziez esan ohi da. Perro verde. Lagaixok horri bake-bakian, euli zurixa baiño raruagua dok eta." (Zuaz Deb).
rarokóte, rarokotía. (c). adjektiboa. Arraro samarra. Rariponcio, -a. Olako rarokote batekin ezkondu zan.
ras. onomatopeia. "Atrapar rápidamente algo. Gero, ras!, hartu eta barrura, ras!, potekaria bete arte." (SB Eibetno)
rasíau. 1. rasíau. (c). du aditza. RASéAU. Paretak porlanez eta planaz berdindu igeltseroak. Rasear. Rasiatzia ta pintatzia bakarrik falta jaku./ Llaniau baiño rasiau geixao esaten da, liso laga. Don.
2. rasiau. (c). du aditza. RASéAU. Pasar el rasero. Garixa rasiauta izeten da imillaunian, eta bestia torretuta. Don. Ik. erreséro. 3. rasíau. (c). du aditza. RASéAU. Pelotan, gogor eta behe-behetik jo pelota. Rasear la pelota. Atzera etxuan joten, rasiau itte juan pelotia.
Ik. kortáu, moztu. rastel, rastéla. (d). izena. RESTEL, RESTREL. Ormigoiaren gainean josten diren kuadradiluak, gero egurrezko lurra botatzeko. Rastrel. Ormigoian geiñian rastelak esate ako. Juantxo./ Gero eitte giñuan restrela; oingo kostruziñotan porlanan gaiñian ipintzen dan listoe ari restela esaten jako; erderazko izena izango da akaso, baiña restrela esaten jako. Benito. Rastelak egiteko haritza erabiltzen zen gehien, baina alertzea ere bai.
rausta-rausta. onomatopeia. "Jatean ateratzen den hotsaren onomatopeia. Gure bei orrek rausta-rausta emundako guztia jaten dau." (Lar Antz) rebéndera, rebénderia. (d). izena. Revendedor o comprador ambulante. Olaxe billots-batzeilliei, rebenderei; orduan be bai, rebenderei. Ni txikixa nintzala, gaiñera, kotxeduna etorte i zan e, karroduna Osintxura. Hil. Ik. billotx-batzeille. réfere, réferia. (d). izena. Eibarko zaharrek, eta baita bergarako askok ere REFERE deitzen diote futboleko arbitroari, edo behintzat gogoratzen dute hitza. Arbitro. Eibarren fubolai foballa esate jotsek eta arbitruai referia.
regáteo, regáteua. (b). izena. Salerosketako tirabira. Regateo. Andra ori plazan beti regateo baten ibiltzen zonan./ Moruak baiño okerraua da regateuan. régla. 1. régla, réglia. (b). izena. Regla. Kartaboia ta reglia eruateko esan doste.
2. régla, réglia. (b). izena. Menstruación. Sin. illéko.
reigrás, reigrasa. (c). izena. . lolium perenne.. Reigrás. Berez ere sortzen da baina belar mota hau ereinda hartu izan da ganajatekotarako. réineta, réinetia. (b). izena. Errege-sagarra. Reineta. Aurten reinetiak asko emun dau. Bi reineta klase ezagutu ditugu: REINETA ZURIxa, kolore berdekoa, eta REINETA BELTZa, kolore marroi ilunekoa. Sin.errezil sagar. Sin. errége ságar. rekomendaziño, rekomendaziñúa. (b). izena. Recomendación. Aittasantuan rekomendaziñuakin be ezta salbauko! rékto, réktua. (c). adjektiboa. Zuzena; pertsonez erabilia. Oso rektua zuan zuen aittajuna; rektogixa, aukeran. Sin. zuzen. repetezíño, repeteziñúa. (c). izena. Herriko edo auzoko jaiak pasatu eta hurrengo igandean egiten den festa. Repetición de fiesta. Len, jaixak pasau arren, beti geratzen zan repeteziñua.
repúblika, repúblikia. (c). izena. Errepublika, 1931-36 aroa, batik bat. Da gu an gendela republikia zertu zan. Neikua negar ein zeben arek orduan. Nere aiztia izen zan erregei laguntzen, errege despeditzen estaziñuan, nausixekin joanda. Viva la república vasca, konforme eztaonak ein daixela ipurdian aska. esaera. "Hau esaten omen zuen Antzuolar xelebre batek." (Lar Antz).
republikáno, -a, republikanúa, -ía. (c). izena. Errepublikaren aldekoa.
Karlistak berriketa asko, liberalak diru asko; republikanuak okotzian bizar asko. esaera. "Karlista bero batek, berriz, esaera hau esan ohi zuen." (Lar Antz). rezibídu. 1. rezibidu. (a). aditza. Recibir. Eztot notifikaziñua rezibidu. Sin. artu, jaso. 2. rezibidu. (c). aditza. Igeltseritzan, gauza bat, burdina bat edo egur bat, adibidez, porlanez hartu. Lelengo porlanakin rezibidu eta gero sikatzen laga.
ri-ra. onomatopeia. RIS-RAS. "Igurtzixa. Hartu espartzua, eta ris-ras!, garbittu arte." (SB Eibetno)
riñóna. (d). izena. Baba zuri klasea, handi eta ederrena omen. Variedad de alubia blanca, la mejor. Riñona esaten jakuan; zuri-zurixa, luzia ta ederra. Klem.
Zera dio Candido Izagirrek: "Zuri erreindduna: alubia blanca, la mejor (Ubera)." (Izag Oñ, 101. o.). Gauza berdinaz jardungo du nahiz eta guk zuri riñona jaso dugun. Etim.: gaztelerazko "riñon", duen formagatik. roska, róskia. (a). izena. Rosca. Sin. ari. roskan egon. esapidea. Estar en rosca. Sin. aríxan égon. run-run. onomatopeia. "Ronroneo del gato. Sorbaldan katua “run-run-run”, eta amak esaten eban “lotan dagoz katua eta bixak.”" (SB Eibetno)
ruso, rúsua. (a). izena. Ruso.
Izagirrek RUSUA deitzen dio ipar ekialdeko haize hotzari: "Frantzí-iparra, frantzí-aizia: rusua, aize-gorrixa: es muy frío." (Izag Oñ)
la rusia!. (c). interjekzioa. Zenbait adinekok erabiltzen duen biraoa. La Rusia, au jakin izan baneu bela etorriko nitzuan./ Mekauben la Rusia!, kendu adi paretik!
LA INDIA! ere esaten da. La India!, beti lan eta lan eta kobrau zer?
|
